Ngày 13/4/2026, luật sư Nguyễn Thanh Phương đã gửi kiến nghị tới Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tư pháp đề nghị xem xét lùi hiệu lực và sửa đổi một số nội dung trong Nghị định 109/2026/NĐ-CP. Nội dung kiến nghị tập trung vào vấn đề được giới hành nghề luật quan tâm đặc biệt: tính độc lập của nghề luật sư và nguy cơ phát sinh cơ chế xử phạt mang tính can thiệp hành chính quá sâu vào hoạt động hành nghề.
Luật sư Nguyễn Thanh Phương
Bài viết dưới đây phân tích các vấn đề chính được nêu trong kiến nghị, đồng thời nhìn nhận tác động của Nghị định 109 đối với môi trường pháp lý và hoạt động luật sư tại Việt Nam.
Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định điều gì?
Theo nội dung được phản ánh trong kiến nghị, Nghị định 109 quy định lĩnh vực bổ trợ tư pháp bao gồm hoạt động luật sư, đồng thời thiết lập các chế tài xử phạt hành chính đối với hoạt động hành nghề luật sư.
Điểm gây tranh luận là việc nghị định cho phép nhiều chủ thể hành chính có thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như:
- Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư có thời hạn
- Đình chỉ hoạt động hành nghề
- Áp dụng chế tài liên quan đến giấy phép hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam
Các chủ thể được đề cập bao gồm Chủ tịch UBND cấp xã, Trưởng Công an cấp xã, các đơn vị công an cấp tỉnh và một số cơ quan quản lý hành chính khác.
Vì sao nhiều ý kiến lo ngại?
1. Ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư
Theo quan điểm trong kiến nghị, luật sư là người thực hiện chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; đồng thời trong nhiều trường hợp còn là chủ thể phản biện, tranh tụng hoặc giám sát tính hợp pháp của hoạt động công quyền.
Nếu cơ quan hành chính hoặc các chủ thể thuộc hệ thống quyền lực công có quyền trực tiếp áp dụng chế tài ảnh hưởng đến chứng chỉ hành nghề luật sư, điều này có thể tạo ra tâm lý e ngại trong quá trình hành nghề.
Đây được xem là vấn đề cốt lõi liên quan đến tính độc lập nghề nghiệp.
2. Nguy cơ phát sinh cơ chế “tự kiểm duyệt”
Một trong những điểm đáng chú ý trong kiến nghị là cảnh báo về hiện tượng “tự kiểm duyệt” trong giới luật sư.
Theo phân tích, khi đối mặt với nguy cơ bị xử phạt hoặc đình chỉ hành nghề, nhiều luật sư có thể:
- Hạn chế tham gia các vụ việc nhạy cảm
- Né tránh các vụ tranh chấp liên quan đến cơ quan công quyền
- Giảm mức độ phản biện pháp lý trong quá trình tranh tụng
- Thận trọng quá mức trong phát ngôn và lập luận bảo vệ thân chủ
Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bào chữa, tranh tụng và quyền tiếp cận công lý của người dân.
3. Một số quy định bị cho là còn quá rộng
Kiến nghị cũng đề cập đến việc một số hành vi vi phạm được quy định theo hướng khá mở, ví dụ như:
- “Ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín nghề luật sư”
- “Gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”
Theo góc nhìn của người kiến nghị, các cụm từ này nếu không được định nghĩa rõ ràng có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tế.
Trong môi trường pháp lý, những quy định mang tính định tính quá rộng thường dễ phát sinh tranh cãi về ranh giới giữa quyền phản biện hợp pháp và hành vi vi phạm.
Tác động đối với môi trường hành nghề luật sư
Nếu những lo ngại trên trở thành thực tế, môi trường hành nghề luật sư có thể chịu một số ảnh hưởng đáng chú ý:
Giảm tính phản biện pháp lý
Luật sư có xu hướng chọn giải pháp “an toàn” thay vì bảo vệ quyết liệt quyền lợi của thân chủ trong các vụ việc phức tạp hoặc nhạy cảm.
Ảnh hưởng niềm tin của khách hàng
Khách hàng có thể đặt câu hỏi về mức độ độc lập thực sự của luật sư nếu nghề nghiệp của họ chịu tác động trực tiếp từ cơ chế xử phạt hành chính.
Khó thu hút luật sư tham gia vụ việc phức tạp
Các vụ án hành chính, hình sự, khiếu nại hoặc tranh chấp liên quan đến cơ quan công quyền có thể gặp khó khăn hơn trong việc tìm đội ngũ luật sư tham gia bảo vệ.
Các kiến nghị được đề xuất
Trong văn bản gửi Chính phủ và Bộ Tư pháp, luật sư Nguyễn Thanh Phương đưa ra ba đề xuất chính:
1. Lùi hiệu lực thi hành Nghị định 109
Mục đích nhằm rà soát lại các quy định có khả năng ảnh hưởng đến tính độc lập nghề luật sư.
2. Sửa đổi quy định về thẩm quyền xử phạt
Kiến nghị đề xuất không giao cho Chủ tịch UBND cấp xã, Trưởng Công an cấp xã hoặc các chủ thể hành chính khác quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư.
3. Giao thẩm quyền cho thiết chế độc lập hơn
Đề xuất chuyển thẩm quyền đình chỉ hoặc tước quyền hành nghề luật sư cho:
- Tòa án
- Đoàn luật sư
- Liên đoàn Luật sư Việt Nam
Theo lập luận trong kiến nghị, đây là các thiết chế có tính chuyên môn và độc lập phù hợp hơn đối với hoạt động nghề nghiệp luật sư.
Góc nhìn về cân bằng giữa quản lý và độc lập nghề nghiệp
Trên thực tế, việc quản lý hoạt động hành nghề luật sư là cần thiết nhằm bảo đảm trật tự quản lý nhà nước và xử lý các vi phạm nghề nghiệp.
Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là cơ chế quản lý cần bảo đảm được sự cân bằng giữa:
- Quyền quản lý nhà nước
- Tính độc lập nghề nghiệp
- Quyền tiếp cận công lý của người dân
- Cơ chế kiểm soát quyền lực
Đây cũng là chủ đề được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm trong quá trình xây dựng hệ thống tư pháp và cải cách pháp luật.
Kết luận
Kiến nghị liên quan đến Nghị định 109/2026/NĐ-CP đang thu hút sự quan tâm lớn trong giới luật sư và cộng đồng pháp lý bởi nó chạm đến vấn đề cốt lõi của nghề luật sư: tính độc lập trong hành nghề.
Dù mục tiêu quản lý nhà nước là cần thiết, nhưng việc thiết kế cơ chế xử phạt cần bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng và tránh nguy cơ ảnh hưởng đến vai trò phản biện, bảo vệ công lý của luật sư.
Trong thời gian tới, các ý kiến phản biện, góp ý từ giới chuyên môn sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện chính sách pháp luật, hướng đến một môi trường hành nghề luật sư ổn định, minh bạch và độc lập hơn.
